Wat zijn de mogelijkheden van e-health?

E-health is een breed begrip en de toepassingsmogelijkheden zijn divers. E-health kan de kwaliteit van zorg verbeteren, het behandelaanbod vergroten of de zorgkosten verlagen. E-health kan ook de toegankelijkheid van zorg verbeteren, het verzorgingsgebied verruimen en de regie en zelfredzaamheid van cliënten vergroten. De mate waarin e-health voordelen biedt is echter subjectief en afhankelijk van de behoeften, kennis en ervaring van de hulpverlener en de cliënt. Hieronder bespreken we een aantal mogelijkheden van e-health.

Zorg wordt efficiënter

Het invullen van een digitale vragenlijst met behulp van een computer of een smartphone gaat over het algemeen een stuk sneller dan wanneer dezelfde vragenlijst wordt afgenomen met pen en papier. De scoreberekening gaat ook veel sneller en is bovendien nauwkeuriger dan wanneer dat handmatig wordt gedaan. Er zijn tal van e-health instrumenten die de zorg beter en efficiënter maken. Uit onderzoek binnen de specialistische ggz blijkt dat hulpverleners met name behoefte hebben aan een flexibele database met losse online componenten. Binnen de specialistische ggz zijn psychische klachten vaak te complex om te vatten binnen een vaststaand protocol. De praktische componenten van een behandeling, zoals online huiswerkopdrachten, dagboeken en psycho-educatie, kunnen echter goed via een online platform worden aangeboden. Het face-to-face contact kan worden gebruikt voor proces gerelateerde zaken, zoals de introductie en evaluatie van een behandeling, het bespreken van gedachten, gevoelens en vermijdingsgedrag. Naarmate de zorgvraag minder complex en/of ernstig van aard is, zoals binnen de huisartsenzorg of generalistische basis ggz vaker het geval is, kunnen grotere delen of zelfs de gehele behandeling online worden aangeboden. Er zijn tal van voorbeelden waarbij e-health de zorg efficiënter kan maken. Een aantal komen aan orde in combinatie met de hierna volgende mogelijkheden van e-health.

“E-health kan de kwaliteit van zorg verbeteren, het behandelaanbod vergroten of de zorgkosten verlagen.”

Communicatie is onafhankelijk van plaats en tijd

Bij een face-to-face behandeling zijn de therapeut en de cliënt fysiek in dezelfde ruimte. Bij een online consult waarbij gebruik wordt gemaakt van beeldbellen hoeven mensen de deur niet uit en wordt reistijd bespaard. De zorg is dan niet plaatsgebonden. Wel geldt dat internetverbindingen niet altijd even stabiel zijn. Hier dient rekening mee gehouden te worden als men gebruik wilt maken van beeldbellen. Als er gebruik wordt gemaakt van geschreven berichten, dan is de zorg niet plaats en ook niet tijdgebonden. Dit biedt veel voordelen, maar ook nadelen.

Een nadeel van het ontbreken van face-to-face contact is dat non-verbale communicatie (zoals houding, motoriek, gezichtsuitdrukkingen) ontbreekt. Hierdoor kan de therapeut belangrijke informatie missen. Al moeten we niet onderschatten dat het omgekeerde ook het geval kan zijn: face-to-face contact kan de therapeut op het verkeerde been zetten, bijvoorbeeld door vooroordelen over iemands voorkomen. Een belangrijk voordeel van schrijven is dat je teksten kunt bewaren en op een later tijdstip kunt teruglezen. Asynchroniciteit (letterlijk: niet-gelijktijdigheid) brengt verder een grote mate van flexibiliteit met zich mee, omdat cliënten en therapeuten elkaar berichten kunnen versturen op het moment dat het hun uitkomt. Er is meer ruimte voor de cliënt om na te denken en/of ruggenspraak te houden met anderen, alvorens een reactie te geven. Dit gegeven geldt ook voor de therapeut.

Toegang tot zorg wordt laagdrempeliger

E-health kan de zorg laagdrempeliger maken. Doordat cliënten buiten het reguliere zorgcontact met hun hulpvraag aan de slag kunnen, raken zij meer betrokken bij de behandeling. Met e-health kan de cliënt op elk gewenst moment, vanuit elke gewenste locatie met de hulpvraag aan de slag. Op die manier stopt de behandeling niet bij de drempel van de behandelkamer. Door bijvoorbeeld gebruik te maken van een digitaal dagboek kunnen cliënten herhaaldelijk gedachten en gedrag registreren, om meer inzicht te krijgen in de klachten en de factoren die hierop van invloed zijn. Vaak worden cliënten overvallen door hun klachten, waardoor zij achteraf niet meer goed kunnen vertellen welke klachten zij hadden, wat zij dachten, hoe ze zich daarbij voelden en wat zij deden. Door herhaaldelijk informatie te verzamelen wordt het inzicht vergroot. Bovendien kan informatie accurater verzameld worden omdat gegevens op het moment zelf en in de natuurlijke omgeving verzameld kunnen worden. E-health biedt bovendien de mogelijkheid om op afstand (al dan niet geautomatiseerd) feedback te geven, bijvoorbeeld wanneer een cliënt een digitale interventie of module heeft afgerond. Door de vele feedbackmomenten ontstaat er voor de cliënt meer mogelijkheid tot zelfreflectie. E-health kan ook een oplossing bieden voor mensen die zich ongemakkelijk voelen om hulp te zoeken voor (bepaalde) psychische problemen. Schaamte kan ertoe leiden dat mensen zorg gaan mijden, waardoor de klachten toenemen. Online hulp kan de drempel verlagen om met een behandeling te starten en deze vol te houden.

Gevoel van anonimiteit maakt mensen opener

Bij geschreven berichten zien de therapeut en cliënt elkaar in het geheel niet en dat geeft een hele andere dimensie aan het contact. Een nadeel van schrijven is dat het vaak meer tijd in beslag neemt en door foutieve interpretatie van een bericht miscommunicatie kan ontstaan, die niet snel te verhelpen is vanwege de asynchroniciteit. Het niet kunnen zien van de gesprekspartner blijkt echter ook verschillende positieve kanten te hebben. Er ontstaat namelijk een gevoel van anonimiteit, waardoor de cliënt zich minder druk hoeft te maken over het vertonen van sociaal wenselijk gedrag. Cliënten stellen zich gemakkelijker open en komen sneller tot de kern van het probleem. Situaties die men pijnlijk of gênant vindt om in een face-to-face gesprek te bespreken, typt men vaak gemakkelijker in op een toetsenbord. Daarnaast leidt schrijven vaak tot een verbeterd inzicht, zelfreflectie, gevoel van controle en eigenwaarde. Uit verschillende onderzoeken is gebleken dat schrijven over vervelende gebeurtenissen bijdraagt aan de emotionele verwerking ervan.

Cliënten onthouden belangrijke informatie beter

Mensen met psychische problemen staan vaak onder grote spanning. Dit maakt het voor hen moeilijker om informatie op te nemen of om gedrag te veranderen. Het is bekend dat cliënten slechts een klein deel van de informatie onthouden die zij tijdens een sessie te horen krijgen. E-health heeft als voordeel dat informatie op elk moment opnieuw bekeken kan worden, waar en wanneer cliënten dat willen.

Mensen kunnen hun eigen leertempo bepalen. Informatie in psycho-educatieve video’s en teksten kan op deze manier beter onthouden worden, dan wanneer dezelfde informatie in een face-to-face gesprek wordt gedeeld. Een ander voordeel van het aanbieden van online psycho-educatie is dat de cliënt tijd heeft om over de materie na te denken en vragen te formuleren. Hierdoor krijgt het gesprek met de cliënt nadien meer diepgang en ontstaat ruimte voor onderwerpen waarvoor interactie nodig is.

Voor wie is het geschikt?
Welke uitdagingen zijn er?