Wat is e-health?

E-health is de toepassing van zowel digitale informatie als communicatie om de gezondheid en gezondheidszorg te ondersteunen en/of te verbeteren. E-health is een veelomvattend begrip en kan in de gehele zorgsector ingezet worden. Binnen de ggz wordt ook gebruik gemaakt van e-health en dat noemen we dan e-mental health. E-mental health verwijst dus naar het gebruik van digitale informatie en communicatie om de ggz te ondersteunen en te verbeteren. Dan kun je denken aan gezondheidsapps, websites met gezondheidsinformatie en videobellen met een zorgverlener. Maar ook het gebruik van ICT voor ondersteunende processen, zoals digitale registratie en dossiervorming valt onder de definitie van e-health, al laten wij deze vorm van e-health voor het overige buiten beschouwing. E-health kan een rol spelen in de gehele zorgketen. Het kan worden ingezet voor preventie, diagnostiek, behandeling, effectmeting en nazorg.

E-health gericht op preventie

E-mental health toepassingen kunnen worden ingezet om klachten te verminderen. Daarnaast kunnen deze toepassingen helpen om psychische stoornissen te voorkomen. E-mental health gericht op preventie komt in verschillende vormen voor, zoals websites met psycho-educatie, zelftests en behandelprogramma’s met en zonder begeleiding van een ggz-professional. Zo zijn er verschillende apps en online zelfhulpprogramma’s die mensen helpen om te minderen met alcohol. Door in een vroeg stadium, laagdrempelige vormen van hulp online aan te bieden, kan voorkomen worden dat beginnende klachten zich ontwikkelen tot ernstige problemen.

“E-health kan een rol spelen in de gehele zorgketen.”

E-health gericht op diagnostiek

Vragenlijsten en gestructureerde interviews worden veel gebruikt om de aard en ernst van psychische klachten te meten. E-mental health kan dit psychodiagnostische proces ondersteunen. Een diagnosticus kan gebruik maken van gedigitaliseerde versies van algemene klachtenlijsten of van specialistische vragenlijsten. De vragenlijsten worden dan online aangeboden via een e-health platform. De zorgverlener kan de cliënt via het platform een uitnodiging sturen om vragenlijsten in te vullen. De cliënt ontvangt een e-mail met een directe link naar de vragenlijst(en). Na het invullen worden de scores automatisch berekend en kan de zorgverlener vaak uit verschillende normgroepen kiezen. Zo is direct inzichtelijk hoe de cliënt ten opzichte van deze normgroep scoort. Resultaten worden ook grafisch weergegeven, zodat deze gemakkelijk te interpreteren zijn.

E-health gericht op behandeling

E-mental health kan worden ingezet voor de behandeling van mensen met psychische klachten. Deze categorie van e-mental health omvat onder andere behandelprogramma’s, zoals een slaapprogramma of depressieprogramma. Behandelprogramma’s bestaan vaak uit psycho-educatie, gecombineerd met een aantal oefeningen, adviezen en tests. Behandelprogramma’s kunnen worden aangeboden met of zonder tussenkomst van een hulpverlener. Bij de introductie van e-mental health, aan het begin van deze eeuw, zette men vooral in op programma’s zonder begeleiding (zelfhulp). Echter zonder de aanwezigheid van een hulpverlener bleek de therapietrouw laag en veel cliënten haakten halverwege de behandeling af. De laatste jaren zien we daarom een duidelijke voorkeur voor een combinatie van reguliere (face-to-face) zorg en e-mental health. Dit wordt ook wel ‘blended care’ genoemd. Met blended care wordt een combinatie van face-to-face gesprekken en online componenten bedoeld, waarbij de online componenten en face-to-face gesprekken beiden niet op zichzelf staan, maar verbonden zijn met elkaar. De online interventies worden zorgvuldig geselecteerd en aangepast op de behandeling. Ze kunnen flexibel en dynamisch worden ingezet. Bij blended care kan gebruik worden gemaakt van behandelprogramma’s die geheel of gedeeltelijk begeleid worden aangeboden. Maar er kan ook gebruik worden gemaakt van afzonderlijke e-health interventies ter ondersteuning van een reguliere behandeling, zoals een video met uitleg over een bepaalde behandelmethode of stoornis, een mindfulness oefening of een digitaal dagboekformulier.

“Bij blended care kan gebruik worden gemaakt van behandelprogramma’s die geheel of gedeeltelijk begeleid worden aangeboden.”

E-health gericht op effectmeting

Vormen van effectmeting zijn Routine Outcome Monitoring (ROM) en tracking. Bij ROM worden routinematig vragenlijsten ingezet om het klachtniveau te meten en zo het effect van de behandeling te monitoren. E-mental health speelt een belangrijke rol bij het implementeren van ROM. Aan het begin, tussentijds en aan het eind van de behandeling wordt dezelfde vragenlijst afgenomen. Door het klachtniveau van de verschillende meetmomenten met elkaar te vergelijken, kan het behandelresultaat inzichtelijk worden gemaakt. Verschilscores worden berekend en grafisch in beeld gebracht, zodat deze eenvoudig geïnterpreteerd kunnen worden. Op basis van tussentijdse resultaten kan een hulpverlener besluiten de behandeling bij te sturen. Tracking werkt op ongeveer dezelfde manier. Hierbij wordt na elk behandelcontact een korte vragenlijst afgenomen, waarmee de cliëntervaring (bijvoorbeeld over de behandeling en de behandelrelatie) in kaart wordt gebracht.

E-mental health kan ook worden ingezet om de cliënttevredenheid te meten. Aan het eind van de behandeling wordt een tevredenheidsvragenlijst klaargezet. De antwoorden van alle cliënten tezamen en/of bepaalde groepen van cliënten, over een bepaalde periode, bieden inzicht in de tevredenheid van de betreffende cliëntpopulatie. Effectmeting dient op de eerste plaats om het zorgaanbod te verbeteren, maar wordt ook vaak ingezet als verantwoording naar externe partijen.

E-health gericht op nazorg

Na afloop van de behandeling kan e-mental health een belangrijke rol spelen in het kader van nazorg. In veel gevallen blijven cliëntaccounts toegankelijk, zodat de cliënt ook na de behandeling toegang blijft houden tot bijvoorbeeld psycho-educatie, oefenmateriaal en dagboekfuncties die tijdens de behandeling zijn ingezet. Veel behandelprogramma’s eindigen zelfs met een module speciaal gericht op terugvalpreventie en nazorg. De cliënt krijgt hierin verschillende tips om ook na de behandeling gezond en veerkrachtig in het leven te staan.

Voor wie is het geschikt?