Van klacht naar veerkracht: hoe het vernieuwde ACT-programma cliënten helpt om weer te leven in plaats van te overleven
Veel behandelaren zien cliënten die niet alleen vastlopen door angst- of stemmingsklachten, maar ook worstelen met zingevingsvragen of lichamelijke klachten. Mensen die voortdurend piekeren over wat er mis kan gaan. Mensen bij wie alles grijs voelt. Of cliënten die dagelijks moeten omgaan met lichamelijke klachten die hun leven beperken.
Acceptance & Commitment Therapy (ACT) helpt cliënten om op een flexibele manier om te gaan met moeilijke gedachten, gevoelens en fysieke klachten, terwijl ze tegelijkertijd opnieuw leren investeren in wat voor hen belangrijk is.
ACT-expert en klinisch psycholoog Tim Batink heeft samen met Embloom onlangs het ACT-programma vernieuwd. Met als doel om het nog beter aan te laten sluiten bij de laatste wetenschappelijke inzichten en de dagelijkse praktijk van behandelaren.
Praktisch, toepasbaar en flexibel inzetbaar
Het ACT-programma is gebaseerd op een fysiek behandelprogramma dat Tim Batink in 2010 ontwikkelde en samen met Embloom doorvertaalde naar een e-healthprogramma.
Bij de ontwikkeling stond praktische toepasbaarheid voor cliënten centraal.
“Je wilt dat mensen het meteen kunnen gebruiken,” vertelt Tim. “Dat het begrijpelijk is, praktisch en to the point.”
Die balans is belangrijk. Zeker binnen e-health. “De uitdaging bij e-health is om continu de kern over te brengen én mensen betrokken te houden,” legt hij uit. Je wilt mensen precies voldoende tools aanbieden zodat het goed aansluit bij hun beleving zonder daarbij de kern uit het oog te verliezen”
Bij de recente vernieuwing van het programma zijn onder andere nieuwe oefeningen, metaforen en een boostermodule toegevoegd. Ook is de leesbaarheid verbeterd en de vormgeving vernieuwd, zodat het programma nog beter aansluit bij de dagelijkse praktijk van cliënten en behandelaren.
Cliënten met mildere angst- of stemmingsklachten die begeleiding krijgen vanuit de POH-GGZ, kunnen het programma vaak zelfstandig doorlopen. Binnen de specialistische ggz kunnen behandelaren het programma juist vaker blended inzetten als onderdeel van een behandeltraject.
Niet alleen gericht op vermindering van klachten
Wat ACT volgens Tim onderscheidt van veel andere behandelvormen, is dat het niet alleen draait om het verminderen van klachten, maar ook om hoe iemand wil leven.
Dat zie je terug in de problematiek waarbij hij ACT vaak inzet. Bijvoorbeeld bij mensen met stemmingsklachten en zingevingsvragen.
Ook bij gegeneraliseerde angstklachten zet hij ACT veel in. Het gaat vaak om mensen die voortdurend bezig zijn met mogelijke gevaren, controle en veiligheid. Veel cliënten zitten vast in ‘wat als het misgaat?’-gedachten. Daarnaast noemt hij ACT waardevol bij chronische pijnklachten. Mensen kunnen daarin gaan schommelen tussen vermijden en overcompenseren. Ze proberen pijn koste wat kost te voorkomen of gaan juist over hun grenzen heen, waardoor klachten daarna vaak toenemen.
Volgens Tim ervaren cliënten na een ACT-traject vaak meer ruimte om met moeilijke gedachten, gevoelens of fysieke klachten om te gaan, terwijl ze tegelijkertijd meer helderheid krijgen over de richting die ze hun leven willen geven.
Meer eigenaarschap buiten de behandelkamer
Tim gebruikt het vernieuwde ACT-programma binnen de specialistische ggz in blended vorm, zowel individueel als binnen online groepsbehandelingen, zodat cliënten tussen sessies door verder kunnen oefenen.
“In de groepsbehandeling vormen de modules echt het geïntegreerde huiswerk,” vertelt hij. “Cliënten kunnen zich na de live-sessies via de modules verder verdiepen in de verschillende ACT-vaardigheden en ermee oefenen.”
Door thuis te oefenen worden cliënten meer eigenaar van hun veranderproces. Ze ervaren zelf wat werkt, waar ze tegenaan lopen en welke stappen hen dichter bij hun waarden brengen.
Het vernieuwde ACT-programma bevat daarnaast de boostermodule ‘ACT in de praktijk’, met korte oefeningen voor het dagelijks leven. Deze module is ontwikkeld om cliënten op een laagdrempelige manier te helpen ACT toe te passen in hun eigen leven.
Waarom ACT zoveel behandelaren aanspreekt
ACT is momenteel één van de meest gebruikte e-healthprogramma’s binnen Embloom. Volgens Tim is dat niet zo gek. “Ik denk dat ACT zowel professionals als cliënten aanspreekt omdat het een hele bruikbare therapeutische benadering is,” zegt hij.
“Veel therapievormen, zoals bijvoorbeeld cognitieve gedragstherapie, richten zich primair op klachtreductie. ACT richt zich daarnaast expliciet op de vraag: ‘hoe wil je verder leven?’” “Het is namelijk niet zo,” zegt hij, “dat iemand automatisch weer gaat leven als hij stopt met overleven.”
‘Cliënten voelen weer ruimte ontstaan’
Tim merkt in de behandelkamer regelmatig hoe enthousiast cliënten reageren op ACT. “Mensen ervaren ACT vaak als bevrijdend,” vertelt hij. “Dat ze niet hoeven te winnen van hun angst of depressie, maar leren hoe ze ermee om kunnen gaan.” “Na een aantal sessies merk ik vaak dat er weer ruimte ontstaat. Ruimte om anders om te gaan met wat lastig is, maar ook ruimte voor dingen die iemand mooi en belangrijk vindt.”
Volgens Tim is dat de kracht van ACT. “Het gaat niet alleen over waar iemand in vastloopt,” zegt hij. “Maar ook over waar iemand energie van krijgt en waar het leven voor die persoon betekenisvol van wordt.”
Een waardevolle aanvulling voor behandelaren
Tim zou behandelaren die ACT nog niet digitaal inzetten vooral willen meegeven: “Probeer het eens uit, doorloop het programma zelf eens,” zegt hij. “Er zit vaak koudwatervrees op e-health, terwijl het juist een hele mooie aanvulling kan zijn op wat je in een sessie doet.”
Volgens onderzoek onthouden cliënten maar een deel (zo weinig als 25%) van wat tijdens een therapiesessie besproken wordt. Daarom ziet Tim veel meerwaarde in het inzetten van e-health. “Cliënten kunnen uitleg, oefeningen en metaforen teruglezen en opnieuw toepassen,” zegt hij.
‘Het hoeft niet alleen over klachten te gaan’
Tot slot hoopt Tim dat behandelaren uit ACT meenemen dat therapie niet alleen hoeft te draaien om klachtenvermindering, maar ook om veerkracht en ruimte maken voor wat belangrijk is in het leven.
“Ik wens dat behandelaren een flexibele houding ontwikkelen ten opzichte van de binnenwereld,” zegt hij. “Niet alleen voor hun cliënten, maar ook voor zichzelf.”
Zeker binnen een ggz-sector waar de werkdruk hoog is, vindt hij dat belangrijk. “Blijf ook als behandelaar stilstaan bij waar je blij van wordt en waar je energie uit haalt.”
Benieuwd hoe je het vernieuwde ACT-programma kunt inzetten binnen jouw zorgpraktijk?
Ontdek hoe het vernieuwde ACT-programma behandelaren ondersteunt bij blended behandelen én cliënten helpt om ook buiten de behandelkamer actief aan herstel en veerkracht te werken.
Tim Batink is klinisch psycholoog, ACT-supervisor, onderzoeker en opleider op het gebied van Acceptance and Commitment Therapy (ACT). Hij houdt zich al jarenlang bezig met de toepassing, ontwikkeling en wetenschappelijke onderbouwing van ACT binnen de ggz, e-health en blended behandelen.
Naast zijn werk als klinisch psycholoog is Tim actief als hoofddocent en eigenaar van ACT in Actie, één van de grootste ACT-opleidingsinstituten van Nederland. Vanuit die rol verzorgt hij trainingen, supervisie en opleidingen voor professionals binnen de ggz. Daarnaast is hij verbonden aan de Open Universiteit – Vakgroep Levenslooppsychologie, waar hij betrokken is bij onderzoek naar de combinatie van ACT met e-health en mHealth-interventies.
Eerder promoveerde hij aan Maastricht University op onderzoek naar derde generatie gedragstherapieën, procesmetingen en contextuele interventies. Ook was hij betrokken bij internationale initiatieven rondom ACT en technologie, waaronder als voorzitter van de internationale Special Interest Group “ACTing with Technology” van de Association for Contextual Behavioral Science (ACBS).
Vanuit zijn overtuiging dat herstel verder gaat dan alleen klachtenvermindering, werkte Tim samen met Embloom aan de ontwikkeling en vernieuwing van het ACT-programma Van klacht naar veerkracht. Daarbij staat centraal hoe cliënten ook buiten de behandelkamer actief kunnen oefenen met psychologische flexibiliteit en veerkracht in het dagelijks leven.
